Theo quan điểm trước đây, thoái hóa khớp được coi là một bệnh thoái hóa cơ học, chủ yếu ảnh hưởng đến sụn khớp. Tuy nhiên, hiện nay, thoái hóa khớp được nhìn nhận là bệnh lý của toàn bộ khớp, liên quan đến sụn khớp, màng hoạt dịch và xương dưới sụn, với sự tương tác phức tạp giữa quá tải cơ học, thay đổi chuyển hóa và đặc biệt là các cơ chế trung gian miễn dịch.

Trong thoái hóa khớp, những thay đổi của dịch khớp có thể làm giảm khả năng bôi trơn và bảo vệ bề mặt khớp. Đồng thời, khi sụn khớp bị tổn thương, các sản phẩm giáng hóa của chất nền ngoại bào được giải phóng vào khoang khớp, có thể hoạt động như các DAMPs (mô hình phân tử liên quan đến tổn thương), từ đó kích hoạt các đáp ứng viêm và miễn dịch trong khớp.

Từ tổn thương sụn đến phản ứng viêm

Sụn khớp được cấu tạo bởi tế bào sụn và chất nền ngoại bào (ECM), bao gồm nước, collagen, proteoglycan và nhiều thành phần khác. Trong thoái hóa khớp, sự mất cân bằng giữa quá trình tổng hợp và phân hủy chất nền khiến quá trình phân hủy diễn ra mạnh hơn, dẫn đến tổn thương cấu trúc sụn.

Trong đó, collagen type II chiếm khoảng 90–95% tổng lượng collagen của sụn khớp, đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc cũng như khả năng chịu lực của sụn. Khi sụn bị tổn thương, collagen type II cùng các thành phần khác của chất nền ngoại bào bị giáng hóa, tạo ra các mảnh vỡ sụn khớp.

Các sản phẩm thoái giáng collagen type II trong nước tiểu đã được ghi nhận có mối tương quan với mức độ tiến triển của tổn thương khớp ở bệnh nhân thoái hóa. Điều này cho thấy tổn thương trong thoái hóa khớp chủ yếu liên quan đến collagen type II – thành phần collagen chính của sụn khớp.

Điều đáng chú ý là những mảnh vỡ này không chỉ là dấu hiệu cho thấy sụn đang bị tổn thương, mà quan trọng hơn chúng chính là các DAMPs – đóng vai trò thiết yếu trong khởi phát phản ứng viêm qua cơ chế miễn dịch. Bằng cách gắn với các thụ thể trên tế bào sụn và màng hoạt dịch, chúng kích hoạt đáp ứng miễn dịch và làm tăng các yếu tố gây viêm như IL-1β, IL-6, TNF-α, đồng thời thúc đẩy các enzyme phân hủy chất nền ngoại bào như MMPs và ADAMTS. Kết quả là sụn tiếp tục bị phá hủy, tạo thêm nhiều mảnh vỡ và tiếp tục kích thích phản ứng viêm.

Vì vậy, viêm không chỉ là hậu quả của tổn thương sụn mà còn góp phần thúc đẩy quá trình phá hủy sụn tiếp diễn. Khi bệnh tiến triển, quá trình này ảnh hưởng đến cả màng hoạt dịch và xương dưới sụn, khiến thoái hóa khớp trở thành bệnh lý của toàn bộ khớp.

Từ mảnh vỡ sụn đến cách tiếp cận đa cơ chế

Collagen type II là một thành phần quan trọng trong các sản phẩm giáng hóa từ sụn, nhưng không phải thành phần duy nhất. Các thành phần khác của chất nền cũng có thể tạo ra những tín hiệu tổn thương và kích hoạt nhiều con đường viêm khác nhau. Vì vậy, chỉ tác động vào một cơ chế khó có thể giải quyết toàn bộ quá trình bệnh sinh của thoái hóa khớp.

Điều này tạo cơ sở cho cách tiếp cận đa cơ chế: vừa điều hòa đáp ứng miễn dịch đối với mảnh vỡ collagen type II, vừa kiểm soát các tín hiệu viêm, hỗ trợ cân bằng chất nền ngoại bào và chống stress oxy hóa.

Các thuốc điều trị thoái hóa khớp hiện nay chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, trong đó có paracetamol, NSAIDs và các thuốc điều trị triệu chứng tác động chậm trong thoái hóa khớp (SYSADOAs) như chondroitin sulfate và glucosamine.

Tuy nhiên, NSAIDs có thể gây ra các tác dụng không mong muốn liên quan đến đường tiêu hóa, tim mạch, thận và gan khi sử dụng kéo dài. Điều này làm gia tăng nhu cầu đối với những giải pháp hỗ trợ hướng đến nhiều cơ chế khác nhau trong quá trình tổn thương khớp, đồng thời có hồ sơ an toàn phù hợp cho việc sử dụng lâu dài.

Giải pháp tiếp cận đa cơ chế trong bảo vệ sụn khớp

Dựa trên cách tiếp cận này, công thức phối hợp Collavant® N2, Curcumin, Hyaluronic Acid (HA) và Vitamin C hướng đến nhiều mắt xích khác nhau trong quá trình tổn thương sụn.

1. Điều hòa đáp ứng miễn dịch đối với mảnh vỡ collagen type II – Collavant® N2

Khác với collagen thủy phân, Collavant® N2 cung cấp collagen type II ở dạng tự nhiên, vẫn giữ nguyên cấu trúc xoắn ba và các vùng kháng nguyên đặc hiệu. Sau khi uống, Collavant® N2 không được hấp thu vào tuần hoàn như một chất dinh dưỡng thông thường mà tương tác với hệ thống miễn dịch tại đường tiêu hóa.

Khi sử dụng lặp lại với liều thấp 40 mg/ngày, collagen type II tự nhiên được các tế bào miễn dịch tại mảng Peyer nhận diện. Sự tiếp xúc lặp lại này thúc đẩy hình thành và hoạt hóa các tế bào T điều hòa (T-reg) đặc hiệu với collagen type II.

Sau đó, các T-reg này có thể di chuyển đến các mô ngoại vi, trong đó có khớp, góp phần điều hòa đáp ứng miễn dịch đối với các mảnh vỡ (kháng nguyên) có nguồn gốc từ collagen type II trong sụn khớp, qua đó hỗ trợ kiểm soát tình trạng viêm và bảo vệ sự cân bằng của mô sụn.

Theo các nghiên cứu, với liều 40 mg/ngày, Collavant® N2 không ghi nhận sự gia tăng tác dụng không mong muốn so với giả dược và không ghi nhận các ảnh hưởng bất lợi đáng kể trên các chỉ số được đánh giá.

     2. Kiểm soát tín hiệu viêm và hỗ trợ cân bằng chất nền sụn – Curcumin và HA

Curcumin có khả năng ức chế hoạt hóa NF-κB, một yếu tố điều hòa trung tâm của phản ứng viêm, từ đó giúp giảm biểu hiện các chất trung gian gây viêm như IL-1β, TNF-α và prostaglandin, đồng thời ức chế một số enzyme tham gia vào quá trình phân hủy sụn như MMP-3, MMP-9 và MMP-13.

Qua đó, curcumin có thể hỗ trợ giảm quá trình phá hủy sụn, giảm stress oxy hóa và hỗ trợ duy trì quá trình tổng hợp collagen type II.

Hyaluronic Acid (HA) là thành phần tự nhiên của dịch khớp, có vai trò bôi trơn và hỗ trợ bảo vệ bề mặt khớp. Khi sử dụng HA đường uống với hàm lượng 80 mg, HA có thể tác động lên thụ thể TLR-4, từ đó kích thích tăng sản sinh IL-10 (interleukin-10) – một chất có vai trò chống viêm – và điều hòa tín hiệu cytokine, giúp hỗ trợ giảm phản ứng viêm tại khớp. Các nghiên cứu cũng cho thấy HA đường uống được dung nạp tốt và không ghi nhận tác dụng phụ đáng kể nào.

3. Chống stress oxy hóa và hỗ trợ tổng hợp chất nền – Vitamin C

Vitamin C có tác dụng chống oxy hóa, đồng thời là yếu tố thiết yếu tham gia vào quá trình tổng hợp collagen type II và glycosaminoglycans, góp phần duy trì tính toàn vẹn của sụn.

Bảo vệ sụn khớp – nên bắt đầu từ sớm

Từ tổn thương sụn, giải phóng mảnh vỡ, kích hoạt miễn dịch đến phản ứng viêm và tiếp tục phân hủy sụn là một chu trình có thể tự khuếch đại. Vì vậy, bảo vệ sụn khớp không nên chỉ bắt đầu khi thoái hóa đã tiến triển, mà cần được quan tâm ngay từ giai đoạn sớm.

Với cách tiếp cận đa cơ chế, công thức gồm Collavant N2, Curcumin, HA, Vitamin C sẽ rất phù hợp để hỗ trợ bảo vệ sụn khớp cho người chơi thể thao thường xuyên, người trung niên có nguy cơ tổn thương sụn sớm và người đã có dấu hiệu tổn thương sụn khớp. Đặc biệt, với những người cần sử dụng giải pháp hỗ trợ lâu dài và quan tâm đến dạ dày, đường huyết, tim mạch hoặc chức năng gan, thận, việc lựa chọn sản phẩm có cơ chế tác động phù hợp và hồ sơ an toàn rõ ràng càng cần được chú trọng.

                                                                                                                       Dược sĩ: Hồ Thị Thanh Huệ

Curcumin là hoạt chất polyphenol chính có trong củ nghệ (Curcuma longa), được nghiên cứu rộng rãi nhờ đặc tính chống viêm và chống oxy hóa. Trong lĩnh vực cơ xương khớp, curcumin ngày càng được quan tâm như một thành phần hỗ trợ kiểm soát viêm và giảm đau khớp, đặc biệt trong các bệnh lý thoái hóa và viêm khớp mạn tính.

Khác với việc sử dụng nghệ như gia vị hay tinh bột nghệ thông thường, các nghiên cứu y sinh hiện nay tập trung vào curcumin tinh khiết hoặc các dạng bào chế cải thiện sinh khả dụng, nhằm khai thác hiệu quả sinh học của hoạt chất này đối với mô khớp và sụn khớp.

Curcumin tác động như thế nào lên sụn và khớp?

Trong các bệnh lý như thoái hóa khớp, viêm mạn tính mức độ thấp là yếu tố trung tâm thúc đẩy phá hủy sụn, làm đau và hạn chế vận động. Curcumin có vai trò quan trọng trong làm chậm tiến trình tổn thương khớp thông qua các cơ chế sau:

1. Ức chế phản ứng viêm tại khớp

Curcumin có khả năng ức chế các cytokine tiền viêm như TNF-α, IL-1β, IL-6 và các enzyme gây viêm như COX-2, MMPs. Đây là những yếu tố trực tiếp tham gia vào quá trình viêm và phá hủy sụn.

2. Bảo vệ tế bào sụn trước stress oxy hóa

Stress oxy hóa làm tăng tổn thương tế bào sụn và thúc đẩy quá trình thoái hóa. Curcumin hoạt động như một chất chống oxy hóa mạnh, giúp trung hòa gốc tự do và hạn chế tổn thương cấu trúc sụn do viêm kéo dài.

3. Giảm đau và cải thiện chức năng khớp

Nhiều thử nghiệm lâm sàng cho thấy curcumin giúp giảm đau, giảm cứng khớp và cải thiện khả năng vận động ở bệnh nhân thoái hóa khớp,đặc biệt đảm bảo an toàn ngay cả khi dùng kéo dài.

Curcumin có vai trò gì trong chiến lược chăm sóc khớp?

Curcumin không phải thuốc điều trị đặc hiệu, cũng không thay thế các phương pháp điều trị y khoa khi khớp đã tổn thương nặng. Tuy nhiên, hoạt chất này thường được sử dụng phối kết hợp trong các công thức thực phẩm bổ sung chăm sóc sức khỏe khớp.

Dược sĩ: Hồ Thị Thanh Huệ

Hyaluronic Acid (HA) thường được nhắc đến như “chất nhờn” của khớp. Tuy nhiên, trên thực tế, HA có vai trò quan trọng hơn rất nhiều.

Hiểu rõ về vai trò của Hyaluronic Acid giúp người bệnh biết khi nào nên bổ sung, khi nào nên kết hợp HA cùng các phương pháp điều trị khác, từ đó hướng tới mục tiêu chăm sóc khớp toàn diện và bền vững.

Hyaluronic Acid và vai trò với khớp?

Hyaluronic Acid (HA) là một polysaccharide tự nhiên có mặt trong nhiều mô của cơ thể, tập trung nhiều nhất ở dịch khớp, sụn khớp và mô liên kết. Acid hyaluronic (HA) đóng vai trò quan trọng, giúp bôi trơn, giảm ma sát giữa các đầu xương và bảo vệ sụn khớp. Bên cạnh đó HA còn giảm viêm, kích thích sản xuất proteoglycan và collagen type II, đồng thời ức chế enzyme phá hủy sụn.

Ở trạng thái khỏe mạnh, dịch khớp có độ nhớt và độ đàn hồi cao nhờ nồng độ HA phù hợp. Chính đặc tính này giúp khớp vận động trơn tru, hạn chế mài mòn sụn ngay cả khi phải chịu trọng lượng cơ thể và các lực cơ học lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Tuy nhiên trong các trường hợp thoái hóa khớp hoặc viêm khớp, tổn thương sụn khớp kéo dài, Hyaluronic Acid tự nhiên trong dịch khớp giảm cả về số lượng lẫn chất lượng. Khi đó, dịch khớp mất độ nhớt và đàn hồi vốn có, khiến hai đầu xương cọ xát trực tiếp vào nhau. Cảm giác đau, tiếng lạo xạo khi vận động và hiện tượng sưng cứng khớp chính là hệ quả của tình trạng này.

Khi nào nên bổ sung Hyaluronic Acid (HA)? Dạng uống hay tiêm phù hợp?

Hiện nay, tiêm HA trực tiếp vào khớp được xem là giải pháp can thiệp tại chỗ, thường được sử dụng cho thoái hóa khớp mức độ nhẹ đến trung bình (giai đoạn 2-3 theo Kellgren-Lawrence), đặc biệt khớp gối, với triệu chứng đau, cứng khớp và giảm vận động. Các nghiên cứu cho thấy sử dụng HA đường tiêm giúp giảm nhanh các triệu chứng đau và cải thiện vận động. Tuy nhiên, đây là thủ thuật y khoa, cần thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, có thể gặp phản ứng tại chỗ và không phù hợp với mọi đối tượng.

Tuy nhiên khi tiêm acid Hyaluronic vào khớp ta có thể gặp một số phản ứng sau đây: viêm và ngứa tại chỗ tiêm, đôi khi gây phiền phức cho bệnh nhân là nhiễm trùng do sai kĩ thuật tiêm vô trùng. Vì vây, khi tiêm người ta phải đạt chất lượng về kĩ thuật vô trùng.

Bên cạnh HA tiêm, một lựa chọn an toàn và tiện dụng hơn cho người dùng đó là sử dụng HA đường uống.

HA uống ( trọng lượng phân tử thấp) nên dễ hấp thu hệ thống, tăng nồng độ HA trong huyết thanh và dịch khớp, giảm cytokine viêm (TNF-α, IL-1β), MMPs, iNOS, COX-2, dẫn đến giảm sưng khớp và đau. Ngoài ra sử dụng HA dưới dạng viên uống thường được kết hợp thêm một số thành phần như Collagen type 2 tự nhiên, Curcumin, vitamin C…. là các chất tự nhiên có vai trò kháng viêm, giúp tăng cường hiệu quả kháng viêm và bảo vệ sụn khớp.

Kết luận

HA là một thành phần quan trọng trong dịch khớp, phù hợp sử dụng trong các bệnh lý tổn thương sụn khớp, thoái hóa khớp… Người bệnh có thể sử dụng HA dưới dạng đường uống hoặc tiêm dưới sự tư vấn của bác sĩ chuyên môn trong từng trường hợp cụ thể để đạt được hiệu quả tốt nhất, giúp chăm sóc khớp toàn diện và lâu dài.

Dược sĩ: Hồ Thị Thanh Huệ