Triệu chứng lâm sàng:

• Nhiều bệnh nhân có thể nghe hoặc cảm nhận thấy tiếng “rắc” ở gối ngay sau chấn thương, sau đó là đau và sưng nề khớp gối.
• Lỏng gối: một thời gian sau khi hết đau và sưng nề khớp gối, người bệnh có thể đi lại bình thường nhưng sẽ thấy lỏng gối, thể hiện bởi những triệu chứng như: Cảm giác chân yếu hoặc không thật chân khi đi lại; Không thể đi bộ nhanh được, nhất là trên mặt đường không bằng phẳng, thỉnh thoảng đang đi bị trẹo gối; Đi lên đi xuống cầu thang khó khăn, cảm giác rất sợ khi phải đặt chân bị chấn thương xuống trước. Nếu cố gắng chơi thể thao trở lại, người bệnh không thể hoặc rất khó để trụ bên chân chấn thương, không thể chạy nhanh hoặc chạy theo hình chữ chi, đôi khi đang chạy, người bệnh tự ngã mặc dù không có va chạm.
• Teo cơ: đùi bên chấn thương nhỏ dần do teo cơ, nhất là mặt trước do teo cơ tứ đầu đùi. Đây là hậu quả của đau, lỏng gối nên người bệnh không vận động chân bị chấn thương, khi đi lại chủ yếu tì đè bên chân lành, dẫn đến cơ đùi càng ngày teo và chân càng yếu.

Hậu quả do tổn thương dây chằng  chéo trước
Khi dây chằng  chéo trước bị đứt, quan hệ động học giữa xương đùi và xương chày thay đổi, sự phân phối và truyền lực từ đùi xuống cẳng chân không bình thường, từ đó dẫn đến hai tổn thương thứ phát là rách sụn chêm và thoái hóa khớp:

• Tổn thương sụn chêm thứ phát: sụn chêm lúc đầu có thể còn nguyên vẹn và gắn chặt vào mâm chày. Do tổn thương dây chằng chéo trước, mâm chầy bị di động ra trước và sụn chêm bị kẹt dưới lồi cầu trong xương đùi và khi gối gấp, nó bị nghiền và do đó sẽ bị rách ở sừng sau. Sự lặp đi lặp lại của hiện tượng này có thể làm cho đường rách lan rộng thêm ra sừng trước và sừng giữa. Hiện tượng này cũng có thể gặp ở sụn chêm ngoài nhưng ít hơn vì sụn chêm ngoài di động hơn so với sụn chêm trong.
• Tổn thương thoái hóa khớp: do sự thay đổi về động học của khớp gối dẫn đến những tổn thương thoái hóa và tổn thương xương.

Xử trí thế nào?

Khi gặp chấn thương vùng khớp gối, tốt nhất, người bệnh không nên tự điều trị bằng các phương pháp như đắp lá, dán cao, bẻ gối… mà nên đến khám tại các cơ sở chuyên khoa để có chẩn đoán chính xác.
Trường hợp tổn thương đứt dây chằng chéo trước không hoàn toàn, việc phẫu thuật sẽ được cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố.
– Nếu bệnh nhân nữ hoặc bệnh nhân không có nhu cầu vận động cao, mức độ lỏng gối không nhiều, không kèm theo các thương tổn khác như sụn chêm… thì có thể không cần thiết phải phẫu thuật. Tuy nhiên, ngay sau khi chấn thương, bệnh nhân cần được bất động gối bằng nẹp trong 3-4 tuần tùy theo thương tổn cụ thể và kết hợp với thuốc điều trị.
– Một số trường hợp bệnh nhân có nhu cầu vận động cao hoặc thương tổn đứt dây chằng chéo trước không hoàn toàn nhưng phần còn lại của dây chằng không đảm bảo chức năng, tránh nguy cơ thoái hóa gối sau này cũng như chơi thể thao trở lại thì lựa chọn phẫu thuật là hợp lý.Trong trường hợp tổn thương đứt dây chằng chéo trước hoàn toàn, phẫu thuật là sự lựa chọn cần thiết.

TS.BS. Nguyễn Mạnh Khánh (Phó Trưởng khoa CTCH II, Bệnh viện Việt Đức)

Cho em hỏi em bị đứt dây chằng chéo trước đầu gối thì có cần phải phẫu thuật nối lại dây chằng hay không?

Giải đáp:

Đứt dây chằng chéo trước có cần phẫu thuật hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• Trong trường hợp tổn thương đứt dây chằng chéo trước hoàn toàn, ảnh hưởng đến tình trạng vận động thì phẫu thuật là sự lựa chọn cần thiết. Trong trường hợp vì lý do nào đó, em không muốn phẫu thuật hoặc không thể thực hiện được phẫu thuật thì việc thay đổi lối sống là việc cần làm nhằm tránh các tổn thương thứ phát như rách sụn, thoái hóa khớp sau đứt dây chằng. Một số việc cần phải thực hiện như: giảm cân, từ bỏ các hoạt động đòi hỏi mức động vận động của gối cao như chơi thể thao, đeo băng gối,….
• Trong trường hợp tổn thương đứt dây chằng chéo trước không hoàn toàn, việc phẫu thuật sẽ được cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố. Nếu em không có nhu cầu vận động cao, mức độ lỏng gối không nhiều, không kèm theo các thương tổn khác như sụn chêm,… thì có thể không cần thiết phải phẫu thuật. Tuy nhiên, sau khi chấn thương, em cần được bất động gối bằng nẹp trong 3-4 tuần tùy theo thương tổn cụ thể và kết hợp với thuốc điều trị. Một số trường hợp bệnh nhân có nhu cầu vận động cao như chơi thể thao hoặc thương tổn đứt dây chằng chéo trước không hoàn toàn nhưng phần còn lại của dây chằng không đảm bảo chức năng thì lựa chọn phẫu thuật là hợp lý.

Nói tóm lại, nếu tổn thương đứt dây chằng không hoàn toàn, mức độ lỏng gối không nhiều, không kèm theo tổn thương khác của gối và nhu cầu vận động của bệnh nhân không cao thì có thể không cần phẫu thuật mà vẫn cho kết quả như mong muốn của bệnh nhân.

Việc luyện tập các bài tập trị liệu đặc biệt là vô cùng cần thiết để tăng cường sức cơ vùng khớp gối, giúp cho khớp gối đủ vững với những hoạt thường ngày.

Trong cả 2 trường hợp: phẫu thuật hay không phẫu thuật, việc sử dụng những sản phẩm cung cấp nguyên liệu cho dây chằng là collagen type 1 phối hợp cùng mucopolysaccharide (Chodroitin) nhằm giúp cho dây chằng HỒI PHỤC NHANH HƠN là rất cần thiết và điều đó sẽ sớm đưa bạn trở vè với các hoạt động bình thường!!!

Đứt dây chằng chéo sau là tổn thương thường gặp trong chấn thương  khớp gối. dây chằng gối sau bị bị chấn thương do cơ chế đứt làm co duỗi khớp gối quá mức.

– Thường bị bị tổn thương DCC sau hơn bị tổn thương dây chằng gối trước, dây chằng gối sau đi với chấn thương sụn chêm.

– Khi dây chằng chéo sau không may bị bị chấn thương,  xương chày bị trượt ra sau quá mức so với xương đùi, gối mất vững, bịnh nhân đi lại khó khăn.

– Đánh giá độ yếu lại của khớp dùng triệu chứng sự cố.

– Để khỏe dần hẳn sự dẻo dai chắc của khớp hoặc tránh một vài biến chứng thứ phát,  bịnh nhân nên được gấp rút can thiệp phục hồi lại DCC sau

– Hiện nay thì dây chằng gối sau được  tái tạo dùng phẫu thuật mổ nội soi, áp dụng gân tự thân hay đồng loại.

Xin tổng hợp tài liệu tham khảo: Bài tập luyện phục hồi nhiệm vụ sau can thiệp  phục hồi dây chằng gối sau đầu gối dùng nội soi.

BÀI TẬP  KHỎE DẦN CHỨC NĂNG GỒM MỘT SỐ GIAI ĐOẠN SAU :

1. Ngày 1 tới ngày 2 sau can thiệp :

– Giảm đau hoặc sưng nề đầu gối áp dụng chườm đá lạnh 20 phút/ lần, cách nhau mỗi 3h.

– Luyện tập di chuyển xương bánh chè.

– Mang kẹp kẹp nẹp đùi cẳng chân niêm cố định sau khi mổ: luyện tập  dạng và khép khớp háng, luyện tập  vận động khớp cổ chân các tư thế.  luyện tập  khoảng 10 động tác mỗi giờ tránh huyết khối tĩnh mạch.  luyện tập  nâng toàn bộ chân lên khỏi mặt giường có hỗ trợ.

– Luyện tập co cơ tĩnh trong nẹp : tập luyện  cơ đùi và cơ cẳng bàn chân.

– Nẹp áp dụng 4 tới 6 tuần đến lúc kiểm tra được cơ lực.

2. Từ ngày thứ 2 sau can thiệp :

– Bắt đầu tập đi lại  đứng dậy với 2 nạng hỗ trợ, chịu 50% độ tì cơ thể ở chân mổ. đeo kẹp nẹp gối gập duỗi.

3. Từ ngày thứ 3 tới hết tuần thứ nhất sau phẫu thuật :

– Mục tiêu : Giảm sưng nề, giảm đau gối, lấy lại tầm vận động nhiều khớp gối ở hoặt động duỗi.

– Tiếp tục tập đi lại  những bài tập đi lại  như ngày 1 & 2 sau mổ chữa trị với cường độ tăng dần.

– Mang kẹp nẹp luôn cả ngày hay đêm.

– Liên tục kiểm tra cơ đùi.

– Người bệnh vận động vận dụng 2 nạng nách người nâng đỡ, khớp gối đeo kèm đeo nẹp hoặt động co gập duỗi.

4. Từ tuần thứ 2 đến hết tuần thứ 4 :

– Liên tiếp đeo đeo nẹp gập duỗi gối và luyện tập  những bài luyện tập  trong nẹp. tập đi lại  nâng chân mổ với nẹp.

– Tháo nẹp 3 lần/ngày : tập  đi lại nhiều co duỗi khớp gối thụ động tới 60º

– Tới tuần thứ 4 gập duỗi gối đến 90º. hoạt động thụ động hay chủ động nhờ trợ giúp.

– Tập luyện hoạt động gập duỗi gối từ 60º tới 0º.

– Kiểm soát tập luyện  vận động làm mạnh lực cơ ở hoặt độnggối gập duỗi hoàn toàn.

– Chịu 1 phần lực đè trên chân mổ.

– Vận động nhiều với nạng người nâng đỡ từ 4 tới 6 tuần.

– Nếu như đầu gối phù đau : Ngừng tập, chườm lạnh gối.

– Sau tuần thứ 4 : khớp gối phải được gập duỗi tất cả, gối co duỗi 90º, sức cơ đùi cần phải mạnh.

5. Từ tuần thứ 5 tới hết 6 tuần :

– Liên tiếp những bài luyện tập  vận động trong đeo nẹp hay khi tháo nẹp.

– Duy trì gập duỗi khớp gối tối đa.

– Tập đi lại nhiều co gập duỗi khớp gối 90º và co gập duỗi hơn cả nữa tới 110º.

– Tập co gập duỗi gối chủ động từ 90º về 0º.

– Tập luyện nâng hoặc khép khớp háng ở ở thếco duỗi khớp gối hầu hết.

– Luôn đeo kèm đeo nẹp lúc đi lại và lúc ngủ.

– Đi lại với nạng chịu 75% độ nặng cơ thể trên chân mổ phẫu thuật.

– Đến tuần thứ 6 : bắt đầu bỏ nẹp đùi cẳng chân

– Tập luyện nhún đùi (xuống tấn) trong giới hạn gối gập duỗi dần từ 90º về 0º và ngược lại, tốc sự tăng dần theo thời gian.

– Luyện tập bước lên hoặc bước xuống 1 bậc thang.

6. Từ tuần thứ 7 tới hết tuần thứ 10 :

–  Tập đi lại đi lại nhiều co gập duỗi khớp gối tăng dần đến 120º. co gập duỗi khớp gối hết tầm vận động tới 3 tháng sau mổ.

–  Tập đi lại ngồi xổm tới 90º.

– Nâng toàn bộ chân hoặc khép háng (tư thế co duỗi khớp gối tất cả) với tạ từ 1 đến 2 kg.

– Chịu các trọng lực lên chân phẫu thuật mổ  ở tuần thứ 8.

– Đạp xe đạp.

– Tập lên xuống cầu thang.

– Tập luyện đi bộ

7. Từ tuần 11 đến tuần thứ 16:

– Tăng cường một vài bài tập đi lại  trên.

– Tập đi lại co duỗi co gập duỗi đầu gối trụ nên đạt được biên sự bình thường.

– Tập luyện chạy nhẹ.

8. Từ tháng thứ 5 đến hết tháng thứ 6 :

– Luyện tập một số bài tập luyện  Liên tục sức mạnh cơ đùi.

–  Tập luyện chạy tốc độ tăng dần : không phải chạy vòng và xoay đầu gối.

– Trở lại đi lại nhiều môn thể thao.

9. Từ tháng thứ 7 :

– liên tiếp một vài đi lại nhiều bình thường.

– Vận động nhiều thể thao: chạy, nhảy hoặc một vài vận động nhiều khác.

Một số thông tin bạn có thể tham khảo thêm

Chữa bệnh thuốc bổ dưỡng khi gối không may bị sưng nề:

Thuốc giảm đau chống viêm chống phù nề tăng cường

Vật lý trị liệu :

– Chườm lạnh đầu gối tới 1 tuần sau mổ.

– Sau 4 tuần mổ chữa trị  có cứng, dính khớp gối và cơ lực đùi yếu có thể điều trị : sóng ngắn, hồng ngoại, điện phân, điện xung hoặc dòng thể dục kích thích cơ.

– Bệnh nhân có thể luyện tập  thêm phương pháp máy  tập luyện  kinetic.

Chữa bệnh hỗ trợ khác : Băng chun gối, nạng, gậy, khung  tập  đi.

DỰA TRÊN THEO DÕI hay KHÁM LẠI :

Thời gian đầu hậu can thiệp  2 tuần người bịnh được tái khám. Sau đó cứ 1 tháng được khám lại 1 lần cho đến khi người bệnh trở lại vận động bình thường.

Ngoài ra, quá trình phục hồi sau phẫu thuật vô cùng quan trọng nên những bệnh nhân sau khi mổ dây chằng chéo đầu gối nên chú ý chăm sóc sức khỏe và nhất là không nên chủ quan gây ra các biến chứng sau này. Để tránh xảy ra những hậu quả không mong muốn và nhanh chóng quay lại sinh hoạt bình thường thì người bệnh cần  đặc biệt lưu ý những điều sau đây:

1. Tập vật lý trị liệu phù hợp theo từng giai đoạn

Hiện nay nhờ có sự hiểu biết kỹ càng hơn về cấu tạo sinh học cũng như cơ học của khớp gối, các bài tập tập luyện thể dục thể thao, vật lý trị liệu nhằm phục hồi chức năng sau khi phẫu thuật đã có bước tiến đáng kể và là một trong những yếu tố hàng đầu quyết định đến khả năng hồi phục của bệnh nhân sau phẫu thuật.

Tập vật lý trị liệu giúp thúc đẩy quá trình phục hồi chức năng của khớp gối, tăng khả năng vận động, tăng sức mạnh cho cơ, gân, dây chằng. Tuy nhiên tập không đúng kĩ thuật hoặc tập với cường độ không phù hợp có thể khiến các tổn thương trở lên nghiêm trọng hơn, cần có sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc các huấn luyện viên chuyên nghiệp.

Một số lưu ý trong quá trình tập luyện cần tuân thủ:

1. KHÔNG tự ý bỏ nẹp trong 4 tuần đầu, mang nẹp khi đi đứng, ngay cả khi ngủ, có thể tháo nẹp khi nghỉ ngơi tại chổ. Bỏ nẹp sớm làm giãn yếu dây chằng
2. KHÔNG bỏ nạng trong tuần đầu (bỏ nạng sớm làm sưng gối sau mổ)
3. KHÔNG cố co gối quá mức (hơn 120 độ) trong tháng đầu (gây lỏng dây chằng).
4. KHÔNG đi lại quá nhiều trong giai đoạn đầu (để tránh sưng gối).
5. KHÔNG lên xuống cầu thang bằng chân đau. Không tự lái xe 2 bánh, ngồi xổm trong 2,5 tháng (tránh những tình huống tai nạn làm đứt lại dây chằng, hoặc làm dây chằng giãn do kéo căng)
6. KHÔNG nằm bất động tại chổ hay không dám cử động chân mổ vì tâm lý sợ đau, sợ không lành vết mổ, sợ sút ốc vít…(vì sẽ làm ngưng trệ tuần hoàn, teo cơ, mô sẹo co rút).
7. KHÔNG chạy nhảy, chơi thể thao trong 3 tháng đầu (dây chằng chưa đủ vững chắc cho các tư thế vặn, xoắn, gập gối).
8. KHÔNG tập các động tác không có trong hướng dẫn của bác sỹ (tập sai sẽ làm ảnh hưởng đến sự vững chắc dây chằng, mà khó có thể sửa lại được).

Do thời gian tập luyện kéo dài, hầu hết các bệnh nhân nên được bác sĩ và chuyên gia hướng dẫn trong thời gian đầu và sau đó tự tập các bài tập chức năng ngay tại nhà. Cần theo dõi tiến triển phục hồi và có sự tham vấn của bác sĩ để có các bài tập phù hợp hoặc có sự giúp đỡ từ các chuyên gia vật lý trị liệu để có các các bài tập nâng cao như: liệu pháp nhiệt, laser, sóng sung điện,…

2. Bổ sung dinh dưỡng cho dây chằng giúp thúc đẩy quá trình phục hồi

Sinh lý quá trình tái tạo của dây chằng sau phẫu thuật diễn ra rất phức tạp. Bao gồm 2 giai đoạn chính diễn ra song song là quá trình lành mảnh ghép vào đường hầm và quá trình biến đổi mảnh ghép thành gân thực sự.

• Lành mảnh ghép (liền mảnh ghép vào đường hầm): Quá trình lành mảnh ghép trong đường hầm xương được hình thành bằng những liên kết sinh học bao gồm các sợi collagen và các tế bào xương tân tạo ở thành đường hầm ( gọi là các sợi Sharpey). Liên kết sinh học này được hình thành vào thời điểm 4-6 tuần sau phẫu thuật và đảm bảo chắc chắn sau phẫu thuật 6 đến 8 tháng.
• Quá trình biến đổi mảnh ghép thành dây chằng thực thụ:
  Sau khi tái tạo dây chằng chéo trước, tất cả các mảnh ghép tự thân (trong đó có mảnh ghép gân cơ bán gân kết hợp gân cơ thon và gân bánh chè) sẽ được biến đổi dần thành tổ chức có đặc tính cơ học gần giống với dây chằng chéo trước tự nhiên.

Qua các nghiên cứu thực nghiệm và nghiên cứu lâm sàng cho thấy quá trình biến đổi sinh học này được diễn ra trong 4 giai đoạn:

• Giai đoạn đầu các tế bào sợi dần dần bị biến mất (2-3 tuần sau phẫu thuật)

• Sau đó xuất hiện các mạch máu tân tạo tại mảnh ghép (tuần thứ 6 đến tuần thứ 8).

• Giai đoạn tiếp theo (từ tuần 18-24) mảnh ghép biến đổi dần để có cấu trúc gần giống với cấu trúc của dây chằng chéo ban đầu, các tế bào sợi bắt đầu xuất hiện trở lại, đặc biệt xuất hiện các sợi collagen

• Cuối cùng là giai đoạn biệt hóa, mảnh ghép trở nên đàn hồi hơn, cấu trúc gân dần dần biến đổi thành cấu trúc của dây chằng. Song song với quá trình biến đổi về mô học thì những đặc tính cơ học của dây chằng mới cũng được hoàn thiện dần. Giai đoạn này diễn ra rất chậm kéo dài từ 1-3 năm.

Có thể thấy quá trình tái tạo của dây chằng sau phẫu thuật diễn ra trong thời gian rất dài, các liên kết của mảnh ghép với đường hầm được hình thành từ collagen và tế bào mới diễn ra sau 4-6 tuần. Phải mất 6-8 tuần để hình thành các mạch máu tân tạo và sau 18-24 tuần (4-6 tháng) mới bắt đầu xuất hiện các sợi collagen type 1 để biến đổi cấu trúc giống với dây chằng ban đầu.

Để rút ngắn thời gian hồi phục và đạt hiệu quả tốt nhất, người bệnh cần phối hợp nhiều phương pháp khác nhau. Một trong những biện pháp dễ dàng và đem lại hiệu quả rõ rệt là bổ sung các chất thiết yếu là thành phần cấu tạo nên gân, dây chằng như: Collagen type 1, Mucopolysaccharides. Các chất này là thành phần cơ bản trong cấu tạo của gân, dây chằng, là nguyên liệu cần thiết cho quá trình tái tạo gân, dây chằng thực sự.

Bằng cách bổ sung trực tiếp Collagen type 1, Mucopolysaccharides và Vitamin C dưới dạng viên uống đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong quá trình điều trị các bệnh lý gân, dây chằng. Thông qua nhiều nghiên cứu khoa học, sự cải thiện được ghi nhận qua hình ảnh siêu âm, thang đo mức độ đau được cải thiện và giảm sự lệ thuộc của bệnh nhân với thuốc giảm đau trong quá trình điều trị.

Vì vậy, việc bổ sung dinh dưỡng dành riêng cho dây chằng sau mổ tái tạo đang được ưu tiên kết hợp song song với các biện pháp vật lý trị liệu góp phần hỗ trợ rút ngắn thời gian hồi phục dây chằng sau tổn thương.

3. Thăm khám bác sĩ định kì

Việc thăm khám định kì và có sự tư vấn của bác sĩ chuyên môn trong từng giai đoạn phục hồi là vô cùng quan trọng và cần thiết. Thăm khám định kì sẽ giúp bệnh nhân biết được các biến chứng hoặc dấu hiệu bất thường trong quá trình phục hồi cần xử lý, biết được tình trạng hồi phục hiện tại, có đồng thời có lời khuyên của bác sĩ cho quá trình tập luyện và phục hồi tốt nhất, tránh các biến chứng không đáng có.

Tài liệu tham khảo: Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Việt Đức & Mười lưu ý sau phẫu thuật dây chằng chéo – Bác sĩ Trương Công Dũng – Nguyên Tổng thư Ký Hội Y học Thể thao TP. Hồ Chí Minh

Đối với đa số các trường hợp đứt hoàn toàn dây chằng chéo trước, chỉ định phẫu thuật là cần thiết. Nếu phát hiện càng sớm thì tỷ lệ thành công cao hơn, vì khi đó, các cấu trúc trong khớp ít bị tổn thương, tình trạng cơ đùi ít bị teo hơn, sự phục hồi tốt hơn.

Phẫu thuật mổ tái tạo dây chằng chéo khớp gối không quá phức tạp nhưng đòi hỏi sự tuân thủ điều trị của người bệnh trước, trong và sau phẫu thuật. Do đó tìm hiểu các thông tin về sinh lý quá trình tái tạo và các phương pháp tập luyện hợp lý trong từng giai đoạn là vô cùng cần thiết đối với người bệnh.

1, Sinh lý quá trình tái tạo của mảnh ghép

Có hai quá trình khác nhau nhưng diễn ra song hành trên mảnh ghép dây chằng: quá trình liền đoạn mảnh ghép vào đường hầm và quá trình biến đổi của đoạn mảnh ghép trong khớp.

+Lành mảnh ghép (liền mảnh ghép vào đường hầm): Quá trình lành mảnh ghép trong đường hầm xương được hình thành bằng những liên kết sinh học bao gồm các sợi collagen và các tế bào xương tân tạo ở thành đường hầm ( gọi là các sợi Sharpey). Liên kết sinh học này được hình thành vào thời điểm 4-6 tuần sau phẫu thuật và đảm bảo chắc chắn sau phẫu thuật 6 đến 8 tháng.

+Quá trình biến đổi mảnh ghép thành dây chằng thực thụ:
Sau khi tái tạo dây chằng chéo trước, tất cả các mảnh ghép tự thân (trong đó có mảnh ghép gân cơ bán gân kết hợp gân cơ thon và gân bánh chè) sẽ được biến đổi dần thành tổ chức có đặc tính cơ học gần giống với dây chằng chéo trước tự nhiên. Qua các nghiên cứu thực nghiệm và nghiên cứu lâm sàng cho thấy quá trình biến đổi sinh học này được diễn ra trong 4 giai đoạn:
– Giai đoạn hoại tử vô mạch của mảnh ghép: các tế bào sợi dần dần bị biến mất, giai đoạn này diễn ra trong 2-3 tuần sau phẫu thuật.
– Giai đoạn xuất hiện các mạch máu tân tạo tại mảnh ghép: giai đoạn này diễn ra sau phẫu thuật từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 8.
– Giai đoạn tái cấu trúc, mảnh ghép biến đổi dần để có cấu trúc gần giống với cấu trúc của dây chằng chéo trước, các tế bào sợi bắt đầu xuất hiện trở lại, đặc biệt xuất hiện các sợi collagen. Giai đoạn này diễn ra sau phẫu thuật từ 18-24 tuần.
– Giai đoạn biệt hóa cấu trúc của mảnh ghép: ở giai đoạn này mảnh ghép trở nên đàn hồi hơn, cấu trúc gân dần dần biến đổi thành cấu trúc của dây chằng. Song song với quá trình biến đổi về mô học thì những đặc tính cơ học của dây chằng mới cũng được hoàn thiện dần. Giai đoạn này diễn ra rất chậm kéo dài từ 1-3 năm.

Có thể thấy quá trình tái tạo của dây chằng sau phẫu thuật diễn ra trong thời gian rất dài, các liên kết của mảnh ghép với đường hầm được hình thành từ collagen và tế bào mới diễn ra sau 4-6 tuần. Phải mất 6-8 tuần để hình thành các mạch máu tân tạo và sau 18-24 tuần (4-6 tháng) mới bắt đầu xuất hiện các sợi collagen type 1 để biến đổi cấu trúc giống với dây chằng ban đầu.

Để rút ngắn thời gian hồi phục và đạt hiệu quả tốt nhất, người bệnh cần phối hợp nhiều phương pháp khác nhau. Một trong những biện pháp dễ dàng và đem lại hiệu quả rõ rệt là bổ sung các chất thiết yếu là thành phần cấu tạo nên gân, dây chằng như collagen typ 1, mucopolysaccharide, vitamin C. Các chất này là thành phần cơ bản trong cấu tạo của gân, dây chằng, là nguyên liệu cần thiết cho quá trình tái tạo gân thực sự. Bằng cách bổ sung trực tiếp collagen type 1, mucopolysaccharide, vitamin C này dưới dạng viên uống đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong quá trình điều trị các bệnh lý gân thông qua nhiều nghiên cứu khoa học.

2, Các giai đoạn tập luyện cần tuân thủ sau phẫu thuật

2.1 Giai đoạn I: 1-2 tuần sau mổ.

Mục tiêu: bảo vệ mảnh ghép, chống sưng nề, chống đau, phục hồi một phần tầm vận động (ROM), chống teo cơ. Phối hợp các thuốc giảm đau kháng viêm và bổ sung dinh dưỡng từ sớm để thúc đẩy quá trình hồi phục.

Sau 2 tuần khớp gối phải được duỗi hoàn toàn, gối phải gấp được 90 độ, sức cơ tứ đầu đùi phải đủ mạnh.

2.2 Giai đoạn II: 3-4 tuần sau mổ: giai đoạn tập sớm.

Mục tiêu: phục hồi vận động gần tối đa, đi đứng với nẹp không khập khiễng, tăng sức mạnh cơ, thăng bằng, tiếp tục bảo vệ mảnh ghép. Kết thúc giai đoạn này hầu như không còn viêm.

Sau phẫu thuật 4 tuần phải đạt: tầm vận động khớp gối là 120 độ và có thể đứng được trên chân phẫu thuật với toàn bộ trọng lượng cơ thể.

2.3 Giai đoạn II: 5-16 tuần sau mổ. Là giai đoạn đi đứng có kiểm soát.

Mục tiêu:  phục hồi sức mạnh cơ, phục hồi các phản xạ tự thân. Chú ý tránh tạo lực quá căng lên mảnh ghép. Sau 16 tuần phải đạt duỗi hoàn toàn.

2.4 Giai đoạn IV: tháng thứ 4 trở đi.

Tăng sức bền cơ bắp, phục hồi khả năng kiểm soát và phối hợp các cơ, bước đầu tập các kỹ năng chạy nhảy.

2.5 Giai đoạn V: Từ tháng thứ 7 trở lại thể thao.

– Bắt đầu làm quen các môn thể thao ưa thích nhưng với mức độ phù hợp. từ tháng thứ 8 trở đi mọi hoạt động nặng đều được tham gia, tập nhảy trên chân được phẫu thuật. Tập luyện và thi đấu thể thao bình thường.

Sau 2 tuần- 1 tháng bệnh nhân có thể đến các cơ sở PHCN để điều trị vật lý trị liệu: Nhiệt, điện trị liệu, dòng xung kích thích cơ. Bác sỹ đánh giá độ vững của khớp gối sau mổ, sự teo cơ, cơ lực, mức độ đau khi vận động, tầm vận động khớp… để đưa ra bài tập cụ thể.

Trong suốt quá trình phục hồi sau phẫu thuật cần sử dụng các thuốc chống viêm, giảm đau để giảm các triệu chứng và bổ sung các nguyên liệu cần thiết như collagen typ 1, mucopolysaccharid, vitamin C giúp thúc đẩy quá trình tái tạo gân thực sự. Khi có bất kì dấu hiệu khác thường nào như sưng viêm kéo dài hơn 4 tuần, tình trạng đau nhức không thuyên giảm,… cần có sự thăm khám trực tiếp của bác sĩ để xử lý kịp thời, tránh để lại các biến chứng sau phẫu thuật.

( Tài liệu tham khảo: Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Việt Đức & Báo sức khỏe đời sống.)

Trong trường hợp tổn thương đứt dây chằng chéo trước hoàn toàn, phẫu thuật là sự lựa chọn cần thiết. Trong trường hợp vì lý do nào đó, bệnh nhân không muốn phẫu thuật hoặc không thể thực hiện được phẫu thuật thì việc thay đổi lối sống là việc cần làm nhằm tránh các tổn thương thứ phát do đứt dây chằng gây nên. Một số việc cần phải thực hiện như: giảm cân, từ bỏ các hoạt động đòi hỏi mức độ vận động của gối cao, đeo băng gối,…