Sụn khớp là mô liên kết bao phủ bề mặt các đầu xương, giúp khớp vận động trơn tru và hấp thu lực. Thành phần của sụn gồm:

• Tế bào sụn (chondrocytes)

• Collagen, chủ yếu là collagen type II

• Chất nền ngoại bào, giàu proteoglycan và glycosaminoglycan (GAG) như chondroitin sulfate, keratan sulfate

Sự phối hợp chặt chẽ giữa collagen và chất nền này giúp giảm ma sát giữa các đầu xương, đồng thời tăng khả năng chịu lực cơ học của khớp.

Tuy nhiên, mô sụn có một nhược điểm lớn: không có mạch máu. Các tế bào sụn nhận dinh dưỡng chủ yếu bằng cách khuếch tán từ dịch khớp. Vì vậy, quá trình tái tạo sụn diễn ra rất chậm và thường không hoàn chỉnh.

Khi sụn bị tổn thương và thoái hóa

Trong quá trình vận động – từ tập luyện thể thao cường độ cao đến các hoạt động sinh hoạt hằng ngày – sụn khớp liên tục chịu tải. Theo thời gian, các vi tổn thương có thể xuất hiện, làm đứt gãy sợi collagen, phá vỡ cấu trúc mạng lưới của sụn.

Hệ quả là sụn trở nên giòn hơn, kém đàn hồi, khả năng chịu lực suy giảm. Cùng với tuổi tác, tốc độ tái tạo sụn ngày càng chậm, khiến các tổn thương khó hồi phục, tạo tiền đề cho thoái hóa khớp.

Vai trò của hệ miễn dịch trong thoái hóa sụn

Thoái hóa sụn không chỉ là vấn đề cơ học mà còn liên quan mật thiết đến hệ miễn dịch. Khi sụn bị bào mòn, các mảnh collagen type II bị giải phóng vào môi trường khớp. Các tế bào lympho T không nhận diện được những mảnh collagen nội sinh này, từ đó “nhầm lẫn” chúng là yếu tố có hại.

Phản ứng miễn dịch được kích hoạt sẽ:

• Làm gia tăng viêm tại khớp

• Đẩy nhanh quá trình phá hủy sụn

• Gây đau, cứng khớp và có thể dẫn đến tràn dịch khớp

Đây là một vòng xoắn bệnh lý khiến sụn ngày càng suy yếu.

Do đó, hiện nay đối với điều trị thóa hóa sụn khớp, điều hòa miễn dịch đóng vai trò quan trọng, cần được can thiệp đặc biệt trong giai đoạn sớm.

Collagen loại II là loại protein cấu trúc chính trong mô sụn, góp phần tạo nên sự ổn định và độ đàn hồi của khớp, tạo điều kiện cho việc hấp thụ sốc và áp lực đồng thời duy trì chức năng khớp.

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng có mối liên hệ chặt chẽ giữa sự thiếu hụt hoặc tổn thương collagen loại II và sự phát triển của nhiều bệnh lý về xương khớp. Khi chất lượng và độ đàn hồi của sụn giảm sút, bệnh nhân có thể bị đau, sưng khớp, hạn chế vận động và rối loạn chức năng. Do đó, việc duy trì sự ổn định và chức năng của collagen loại II là điều cần thiết để phòng ngừa và điều trị các bệnh lý về xương khớp.

Collagen type 2 tự nhiên – Ứng dụng điều trị bệnh lý sụn khớp

Trong những năm gần đây, nghiên cứu về viêm xương khớp đã đạt được những tiến bộ đáng kể, đặc biệt là về vai trò của collagen loại II tự nhiên, không biến tính. Các phương pháp điều trị tiên tiến, bao gồm cả việc sử dụng collagen loại II không biến tính qua đường uống, đã được nghiên cứu rộng rãi. Các nghiên cứu gần đây đã đi sâu vào hiệu quả của collagen loại II không biến tính trong việc làm giảm viêm xương khớp, cung cấp những hiểu biết sâu sắc về cấu trúc, chức năng của nó.

Khác với loại collagen type II thủy phân thông thường, collagen type II tự nhiên giữ nguyên cấu trúc phân tử ban đầu, và tác động tại ruột – chứ không hấp thu trực tiếp vào máu. Tại ruột, nó tương tác với hệ miễn dịch ở niêm mạc ruột để kích hoạt tế bào T điều hòa (Treg) – được xem là “cứu tinh” của sụn khớp. Các tế bào Treg này giúp hệ miễn dịch nhận diện các mảnh vỡ collagen type 2 không còn là “yếu tố lạ” nữa, từ đó ngừng tấn công sụn và điều hòa lại phản ứng viêm tại khớp. Cơ chế này gọi là dung nạp miễn dịch đường uống – một hướng đi mới giúp điều hòa viêm từ gốc.

Ngoài ra để tăng cường hiệu quả kháng viêm, Collagen type 2 tự nhiên còn được kết hợp với hyaluronic acid (HA) đường uống, có hiệu quả kháng viêm ở hàm lượng chỉ 48mg, đảm bảo tính an toàn và tiện dụng khi phối hợp với collagen type 2 tự nhiên. Curcumin – một hợp chất sinh học có nguồn gốc từ nghệ – cũng được sử dụng để tăng cường hiệu quả kháng viêm tự nhiên và chống oxy hóa.

Sự kết hợp giữa Collagen type 2 tự nhiên, HA và Cucurmin giúp giải quyết 2 nguyên nhân quan trọng đối với bệnh lý sụn khớp ở người chơi thể thao bao gồm điều hòa miễn dịch và kiểm soát viêm. Đặc biệt không gây tác dụng phụ, không đau dạ dày và liều dùng nhỏ, tiện dụng.

Kết luận:

Collagen type 2 là thành phần chính, đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc và chức năng của sụn. Hiện nay việc sử dụng collagen type 2 tự nhiên, không biến tính kết hợp với các thành phần kháng viêm tự nhiên như hyaluronic acid và curcumin đang được sử dụng như một phương pháp hỗ trợ điều trị các bệnh lý xương khớp, đem lại hiệu quả trên lâm sàng và đảm bảo tính an toàn khi sử dụng lâu dài.

T điều hòa – Yếu tố miễn dịch trong điều trị thoái hóa khớp

Đối với thoái hóa khớp (OA), nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng OA không chỉ là “mòn cơ học” mà có vai trò của yếu tố miễn dịch rõ ràng – thể hiện ở sự mất cân bằng giữa: Tế bào gây viêm – Th17 và Treg – ngăn chặn phản ứng viêm.

Bằng chứng cụ thể từ mẫu máu, dịch khớp và mô màng hoạt dịch của bệnh nhân OA cho thấy tỷ lệ Treg trong dịch khớp hoặc tại màng hoạt dịch thường thấp hơn so với mô khỏe mạnh; đồng thời chức năng của Treg ở một số bệnh nhân OA bị suy giảm – điều này dẫn tới tỉ lệ Th17/Treg tăng lên, dẫn tới tăng viêm, đau và mất chức năng khớp. Ngoài ra các mô hình thực nghiệm cũng cho thấy, tăng cường Treg làm giảm chỉ số viêm, giảm hoạt tính của enzym phá hủy sụn (MMPs), bảo vệ tế bào sụn. Những phát hiện này được tổng hợp trong nhiều bài review và nghiên cứu lâm sàng/tiền lâm sàng trong vài năm gần đây. (1)

Có thể hiểu đơn giản rằng việc suy giảm số lượng và/ hoặc chức năng của Treg chính là nguyên nhân dẫn tới quá trình viêm kéo dài trong OA và gây tổn thương sụn.

Đồng thời giải pháp được đưa ra: Nếu chúng ta có thể phục hồi cân bằng tỉ lệ Th17/Treg — bằng cách tăng số lượng Treg, tăng hoạt tính ức chế của Treg thì rất có khả năng chúng ta không chỉ giảm triệu chứng mà còn làm chậm tiến trình thoái hóa sụn.

Đây không còn là ý tưởng viển vông: các phương pháp can thiệp hướng tới Treg đang được phát triển mạnh, bao gồm liệu pháp tế bào, thuốc điều hòa miễn dịch chọn lọc, và kích thích miễn dịch dung nạp đường uống.

Collagen type 2 tự nhiên – Giải pháp tăng cường T điều hòa

Các hướng can thiệp thực nghiệm hiện nay, tiêu biểu như collagen type II tự nhiên, tác động qua cơ chế miễn dịch dung nạp đường uống. Khi uống collagen type 2 tự nhiên không bị hấp thu vào máu, tại ruột, chúng được các tế bào miễn dịch nhận diện. Qua đó, các tế bào miễn dịch sẽ xử lý và kích hoạt biến đổi các tế bào T “sơ khai” thành Treg đặc hiệu với collagen type II. Các Treg này di chuyển đến khớp, giúp điều hòa hệ miễn dịch, NGĂN CHẶN quá trình tấn công sụn. Hiệu quả của collagen type 2 tự nhiên đối với tình trạng thoái hóa khớp đã được chứng minh trên nhiều nghiên cứu lâm sàng.

Ngoài ra do cơ chế viêm phức tạp trong OA, để tăng cường hiệu quả, các sản phẩm collagen type 2 tự nhiên thường được phối hợp với các hoạt chất sử dụng đường uống có tác dụng kháng viêm như Acid Hyaluronic & Curcumin. Đây có thể coi là một lựa chọn kiểm soát viêm hiệu quả và an toàn cho người tổn thương sụn, thoái hóa khớp.

Tài liệu tham khảo (1) Biomedicines. 2022 Aug 29;10(9):2111

Phản ứng viêm vốn là cơ chế tự nhiên nhằm sửa chữa mô tổn thương, nhưng khi kéo dài, nó trở thành yếu tố gây đau, giảm chức năng và làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp sớm.

Cơ chế miễn dịch – nguyên nhân của tình trạng viêm khớp ở người chơi thể thao.

Khác với viêm khớp ở người già, nguyên nhân của tình trạng viêm khớp ở người chơi thể thao xuất phát từ cơ chế miễn dịch. Khi khớp chịu lực lặp lại quá tải, các tế bào tại mô sụn, bị vi tổn thương và giải phóng ra các mảnh vỡ collagen type 2 – là thành phần chính của sụn. Hệ miễn dịch tại khớp nhận nhầm các mảnh vỡ collagen typ II  là “yếu tố lạ” và kích hoạt phản ứng viêm. Quá trình này diễn ra rất mạnh mẽ với sự di chuyển của các Tế bào viêm (đại thực bào, lympho) vào khớp dẫn tới tăng sản xuất các Cytokine tiền viêm như IL-1β, TNF-α, IL-6 trong dịch khớp. Các chất này kích hoạt men tiêu sụn (MMP-1, MMP-13, ADAMTS-4) phá hủy cấu trúc collagen type II trong sụn khớp tạo thành vòng xoắn bệnh lý viêm – tổn thương – lại viêm tiếp.

Chính vì vậy, nhiều người chơi thể thao dù không bị chấn thương cấp tính vẫn có thể mắc viêm khớp do quá trình viêm âm thầm diễn ra trong thời gian dài. Để khắc phục tình trạng viêm khớp này, cần kiểm soát được phản ứng miễn dịch và viêm tại khớp..

Nghỉ ngơi hợp lý và sử dụng thuốc kháng viêm NSAIDs có thể giảm triệu chứng trong giai đoạn cấp, tuy nhiên cần thận trọng với các tác dụng KMM nên không thể sử dụng lâu dài. Cần có các biện pháp kiểm soát viêm an toàn, dài hạn hơn.

Collagen type II tự nhiên– kiểm soát viêm qua điều hòa miễn dịch

Collagen type 2 dạng tự nhiên – giữ nguyên cấu trúc epitope như trong sụn người. Nghiên cứu cho thấy có tác dụng khi dùng liều rất nhỏ (≈40 mg/ngày) qua đường uống: Chúng không bị hấp thu vào máu mà đi tới mảng Peyer ở ruột non. Tại đây chúng được nhận diện bởi các tế bào trình diện kháng nguyên và thúc đẩy tế bào T biệt hoá thành tế bào T điều hòa (Treg) – “cảnh sát” của hệ miễn dịch. Treg di chuyển tới khớp và tiết IL-10, TGF-β → giảm sản xuất cytokine tiền viêm ở khớp, hạn chế hoạt hóa men phá sụn.

Nhờ tác động theo cơ chế điều hòa miễn dịch, collagen typ2 tự nhiên chỉ cần sử dụng với mức rất thấp (40 mg/ ngày) do vậy đây có thể coi là một lựa chọn an toàn trong kiểm soát viêm lâu dài.

 Kết luận

Viêm khớp ở người chơi thể thao không chỉ là các triệu chứng tạm thời mà là quá trình viêm tích tụ âm thầm. Ở giai đoạn sớm, người chơi thể thao thường bỏ qua những dấu hiệu này vì nghĩ rằng đó chỉ là phản ứng bình thường sau tập luyện. Tuy nhiên, nếu không can thiệp sớm, viêm cấp sẽ chuyển thành viêm mạn và tăng nguy cơ thoái hóa khớp. Cần kết hợp thay đổi chế độ vận động bao gồm nghỉ ngơi, giảm tải cho khớp và kiểm soát viêm, điều hòa miễn dịch để bảo vệ khớp lâu dài. Hiểu rõ cơ chế miễn dịch đứng sau phản ứng viêm, người tập luyện sẽ có góc nhìn khoa học hơn về cách bảo vệ khớp và đưa ra những lựa chọn phù hợp cho sức khỏe.